Paninindigan at istilong Pinoy sa paggunita sa 3/11

Ni Cesar Santoyo 

Ginunita ngayon buwan ng Marso ang ika-tatlong taon ng paglindol at tsunami na sumira sa Hilagang-Silangang baybayin ng karagatan ng Japan na naging sanhi ng pangalawang pinakamalaking insidenteng nuclear sa kasaysayan. Kahit ilang beses pang ulit-ulitin ang bilang ng mga nasawi, nanatili ang latay ng bilang na 19,000 ang mga namatay at hindi pa natatagpuan dahil sa lindol at tsunami at mahigit rin sa 300,000 ang mga lumikas mula sa 20 kilometro evacuation zone sa paligid ng Fukushima Daiichi nuclear power plant. Sa mga nagsilikas, 140,000 ay hindi pa nakatangap ng wastong kabayaran, marami ay puwersadong manirahan sa temporary shelter at mahigit sa 1,600 na ang mga namatay sa mga kadahilanan na may kaugnayan sa relokasyon.

Ang mga evacuees mula sa Chernobyl ay umigsi ang haba ng buhay mula 65 anyos pababa sa 58 anyos dahil sa depresyon, alak at pagpapakamatay at ang matinding stress sa sapilitan relokasyon na may kahawig na epekto sa mga nawalan ng tahanan at sakahan sa Fukushima.

Sa kasalukuyan ay maraming mga nakakalat na temporary housing sa buong rehiyon ng Tohoku. Sa Iitate City ng Fukushima, 39 na kilometro ang layo sa Fukushima Daiichi nuclear plant, ay matatagpuan ang Iitatemura temporary housing na kung saan ay may 90 pamilya na kinabibilangan ng 147 katao. Katamtaman sa mga nakatira rito ay 65 anyos, may nag-iisang batang high-school at ang mag-iisangdaan taon gulang ang pinakamatanda pagsapit ng buwan ng Abril.

Ang lugar na ito ang pinili ng ating mga kababayan na naninirahan sa Fukushima para handugan ng mga lutuing Pinoy, mga pagtatanghal at ang ultimong layuinin: bigyan ng kahit sandaling saya ang mga naninirahan sa Iitatemura temporary shelter bilang paraan at istilong Pinoy sa paggunita sa ika-tatlong taon ng trahedyang 3/11. Ginanap ito sa public hall ng naturang temporary shelter noong Marso 9, 2014.

Ayon kay Myrna Nasiluan-Ishikawa, isa rin na dating naninirahan sa Iitate City na ngayon ay hindi matirahan dahil sa taas ng nuclear radiation, “pumunta kami rito sa Iitate temporary shelter para pasayahin ang mga matatanda na nawalan ng bahay (at sakahan dahil sa nuclear radiation) kaya nandito sila ngayon na sa Japanese kung tawagin ay kasetsujutaku o temporary shelter. Naghanda ang grupo ni Myrna ng Philippine food at intermission number.

Sa nasabing okasyon ay nagpahayag ang Congressional Deputy ng Fukushima City na si Komatsu Yoshiyuki na sinusuportahan niya ang inisyatiba ng mga Filipino sapagkat mabuti pa raw ang mga Pinoy na nangangalaga at palaging naaalala ang mga nasa evacuation center kumpara sa iba na walang pakialam.

Ang grupo ng mga Filipino sa Fukushima City na kabilang sa Hawak-Kamay Fukushima ay nagluto ng nilagang baka, lumpiang toge at onigiri. Nagbigay ng mga awitin at mga palaro sa mga matatanda para patawanin, pakantahin, pasayawin at pasiyahin kahit sa dalawang oras lamang na magkalpiling ang lahat para sa kakaibang paggunita ng trahedyang 3/11.

Paliwanag ni Kaye Goto, Pinay na naninirahan sa Fukushima City sa mahigit na 20 taon at Tohoku Program Manager ng Center for Japanese-Filipino Families (CJFF), “ginagawa namin ang ganitong pagtitipon makaraan ang dalawang taon para sa mga nakatira sa temporary housing dahil nakikita namin sa kanila ang buhay namin bilang dayuhan dito sa Fukushima na dahil sa nangyaring napakalaking kalamidad dito ay naramdaman namin na napabayaan kaming mga dayuhang migranteng Pilipino. Pero kahit naging ganun pa man ay hindi kami nagdalawang-isip para tumulong ditto.

Dagdag pa ni Myrna, ginagawa po namin ito kasi ang sarap ng pakiramdam na napasasaya mo ang mga tao, mga nalulungkot, nakatira sa maliit na lugar, na nai-istress na sila sa sitwasyon nila na hanggang ngayon hindi pa malaman kung makakabalik pa sila sa lugar na iniwanan nila.

Sa kabilang dako naman ng Tohoku at sa pag-obserba sa buwan ng kababaihan, ang mga iba’t ibang komunidad at samahan ng mga Pinoy sa Iwate, Miyagi at Fukushima ay naghahanda para sa pagtatatag ng kanilang ugnayan na kinakailangan na harapin pa ang ibang usapin maliban sa pagbangon sa disaster. Nais ng Sagip-Tohoku sa pamumuno ni Marialara Kikuchi na palawakin at patatagin pa ang kanilang pagkakaisa bilang mga kababaihang dayuhan sa Japan.

Ang kadahilanan sa pagpapalawig ng layunin ng samahan ay hawak ng mga kababaihan ang kalahati ng buhay ng buong sanlibutan. Sa talino at lakas bilang babae nakarugtong ang pusod ng mga kabataan na pagasa ng maaliwalas na kinabukasan. Ang dayuhang kababaihan sa Japan ay ang mga nagkakalinga sa mga matatanda, mga guro ng iba-ibang wika, mga kamay para sa pagkain ng lahat, tagalinis ng mga suotin at mga gusali, responsibleng serbisyo sa mga pang-gabi na establisimiyento, haligi ng buhay ng mga pamilya sa lupang sinilangan, at higit sa lahat ay ang taas-noo bilang ina ng magkahating lahi na mga anak na aktibong bahagi bilang etnikong grupo sa lipunan ng bansa.

Bilang mga kababaihang dayuhan sa Japan ay sinisikap nila na maging kabahagi ng lipunan na may patas na responsibilidad, karapatan at kagalingan. Aktibong kalahok rin ang mga dayuhang kababaihan sa mga gawaing panlipunan, sosyo-sibikong simulain, at maging sa mga selebrasyon ng mga kultura. At sa kabila ng partisipasyon sa bansa ay pinananatili ang pagmamahal at paninilbihan sa pinagmulang inang bayan Pilipinas.

Sa natatanging karakter, kalagayan at relasyon sa pagitan ng bansang tinitirahan at sa lupang sinilangan ay buo ang pagnanais ng mga kasapi ng samahan na ihayag ang natatanging uri bilang dayuhan kababaihan sa Japan. Dahil sa paniniwala na may lakas sa pagkakaisa, magdaraos ng kauna-unahang asembliya ang mga samahang pinoy sa Tohoku sa darating na Marso 29-30, 2014 sa Akiu, Sendai, Miyagi-ken para itinatag ang Liga ng mga Dayuhang Kababaihan sa Japan at pagtibayin ng mga alituntunin ng kanilang Saligang Batas.

Tatlong taon matapos ang 3/11

Cesar V. Santoyo

Tatlong taon makalipas na yugyugin ang lupa at umapaw ang tsunami ay nagbago ang kapaligiran ng mga lungsod sa baybaying dagat ng rehiyon ng Tohoku. Kasama rin sa binago ng kalamidad ng 3.11 ay ang buhay ng ating  mga kababayan. Mayroong mula sa mas mabuti tungo sa hindi masyado at mga nagpanibagong takbo ng trabaho at pananaw sa buhay.

Pagkaraan na maka-alpas para hindi malamon ng tsunami at sa pakiramdam na siya ay binigyan ng pangalawang buhay, nakita ni Marivel Gunji ng Kesennuma, Miyagi-ken na dapat masuklian ang pagkakaroon niya ng pangalawang buhay. Ang masayang paninilbihan sa mga matatanda bilang caregiver na sa ngayon ay nasa dalawang taon na sa serbisyo ang kanyang nakitang paraan ng pasasalamat sa kanyang pagkakaligtas mula sa imbi ng kamatayan sa tsunami at sa bagong buhay.

Sa Iwaki-shi, Fukushima-ken naman ay lumangoy rin para makaligtas sa tsunami ang buong pamilya ni Jocelyn Abe kasama ang biyenan na babae at anak na nagsimula rin ng panibagong pamumuhay. Dahilan sa pangangailangan na mag-aral ng English ang mga bata sa komunidad at sa madalas na pakiusap ng mga kapit-bahay ay ginampanan ni Jocelyn ang pagiging English teacher na sa ngayon siya ay naging popular na guro na.

Sa paghagupit ng bagyong Yolanda o Haiyan sa Pilipinas ay nadama ng marami sa mga biktima ng trahedya ng 3/11 ang kakaibang pakiramdam. Ito ay nang sila ay magsagawa ng “bokin” o pangangalap ng tulong pinansyal sa mga lansangan ng Tohoku para matulungan ang mga biktima ni Yolanda. Nararamdaman nila ang hirap ng mga nagsitulong sa kanila noong sila naman ang nasa gipit na kalagayan. Naging patag ang mga puso ng marami sa mga nag-bokin na kahit papaano ay nasuklian nila ang mga nagsitulong sa kanila noong sila ang nasa panahon ng daluyong.

Balik na sa normal ang kalagayan ng ating mga kababayan sa Tohoku at balik rin sa dating gawi bago ang trahedya ng 3/11. Mula sa panahon ng pangangailangan na magkatulungan ang bawat isa dahil sa trahedyang 3/11 ay balik na sa normal ang ating mga kababayan sa nakagawian na walang pakialam sa pagtulong sa kapwa at ang mga nakakamatay sa stress na siraan at tsismisan. Kaya marahil ay hindi pa tumitigil ang pagpapaalala ng lupa sa kanyang tuwinang paglindol para gisingin pa rin ang lahat na magbago tungo sa magandang pakikipagtulungan sa kapwa at sa mas magandang pananaw sa buhay.

Hindi pa rin ligtas ang bansa sa mga sakuna. Naglabas ng babala ang pamahalaan ng Japan kamakailan lamang at nagpahayag ng malakihang plano ng evacuation sa posibleng pagsabog muli ng Mt. Fuji na isang bulkan na ilang daang taon nang hindi aktibo. Ayon sa mga siyentipiko ay maaaring nagiging aktibong bulkan na ang Mt. Fuji na may kaugnayan sa malalakas na paglindol.

Kailangang ilikas ang mga mamayan sa Shizouka, Yamanashi at Kanagawa kung sakaling ang mga lava ng bulkan ay aagos papunta sa mababang lugar. Aabot hanggang Tokyo at Chiba ang ibubugang abo at ititigil pansamantala ang lahat ng mga gawain sa malaking lupain ng Japan bilang babala ng mga siyentipiko at mga opisyal ng pamahalaan ng bansa.

Noong nakaraang taon naman at magpasahanggang ngayon ay ang mga babala ng malaking paglindol na maaaring lumpuhin ang buong Metropolitan Tokyo. Ang babala ay nakabatay rin sa naging karanasan sa malaking lindol sa Tokyo sa mga unang dekada ng 1900. Walang tigil ang mga pahayagan, radyo, telebisyon at mga sibikong organisasyon sa palagian na maging handa sa mga inaasahan na darating na mga sakuna.

“Man-made disaster” sa ating kabuhayan din na maituturing ang darating na pagpapataw ng 8% consumption tax sa lahat ng serbisyo at bilihin simula sa Abril, 2014. Halimbawa ang ¥1000 na bayad para sa 10 minuto na pagupit ng buhok na sa kasalukuyan ay magiging ¥1080 o ¥80 na patong sa bawat isang libong yen sa lahat na bayarin. Tataas rin ang bayad sa telepono, kuryente, tubig,  at iba pa. Lahat ng gastusin ng buong pamilya ay tataas subalit walang pagtaas sa suweldo. Ang mas mahirap pa ang karamihan sa ating mga kababayan ay walang pirmihan na trabaho.

Kailangan na maging maingat at handa sina Maria at ang iilan na mga Juan ng sambayanang Pilipinas na nakatira sa Japan. Imbes sa nakagawian na mga pintasan, siraan at tsismisan ay nararapat na ilagay sa isip at sa salita na kailangan nating maging handa sa mga nakaambang matitinding dagok ng kalikasan.

Hindi biro ang mga ginagawang pagbabala ng pamahalaan at mga grupong sibiko sa pagbibigay ng disaster preparedness para makapaghanda sa mas malalaking disaster na hindi dapat ipagsawalang bahala. Sa loob ng bawat babala ay may mga kinakailangan na impormasyon na dapat alamin at pag-aralan ng bawat mamamayan kasama ang mga dayuhang migrante.

Subalit ang karamihan sa ating mga kababayan ay parang ayaw makilahok at ang mga organisasyon sa komunidad naman ay mas inaatupag pa ang mga pasikatan na aktibidad, mga entertainment ng artista at iba pa. Gumagawa ng sariling mundo ang marami sa ating mga kababayan at sa kabila nito, ang kawalan ng kooperasyon sa panawagan na makiisa sa paghahanda sa disaster ay parang nasa disaster na rin mismo ang komunidad sa sinasapit na bigat ng stress sa hindi magandang pakikitungo sa iba ng ilan sa ating kapwa kababayan.

Sa paggunita sa ika-tatlong taon ng trahedyang 3/11 ay taimtim nating ipagdasal ang mga kaluluwa ng mga nasawi at buhayin ang loob ng mga nakaligtas. May mga babala sa pagdating ng mas matinding sakuna at ang paghahanda natin bilang mga dayuhang migrante ay mariin na ipinapanawagan. Alalahanin natin ang nangyari pagkatapos ng 3/11 na sana ay pagkuhanan ng aral-karanasan at mula rito ay ihanda ang sarili na makiisa at makipagtulungan sa lahat ng mga panawagan at pagsasanay sa mga disaster na maaaring darating at maging sa pangkabuhayan na pakikipagtulungan.

Kwento ng 2 Pinay: Tuloy ang buhay pagkatapos ng 3/11 tragedy

Dalawang taon simula nang maganap ang trahedya sa Japan, partikular na sa Tohoku region, kung saan niyanig ang bansa ng lindol na may lakas na 9.0 sa Richter scale na sinundan ng malaking tsunami. Ito ang itinuturing na pinakamalagim na trahedya sa Japan pagkatapos ng ilang dekada.
Ayon sa ulat ng Japan National Police Agency, tinatayang nasa 15, 878 katao, 6, 126 ang sugatan at 2, 713 naman ang nawawala sa loob ng 20 prefectures. Bukod dito, ilang kabahayan at gusali ang gumuho kung saan umabot sa US$14.5 to $34.6 bilyon ang halaga ng danyos.

Sa trahedyang ito, maraming Pilipino ang lubhang naapektuhan ng insidenteng ito – bawat isa ay mayroong istorya ng kalungkutan, pangungulila, pag-asa at muling pagbangon. Dalawa sa kanila ay sina Lovely Pineda Ishii at Itou Charito Navalez.

Para sa kapakanan ng pamilya

Nanginginig at kinikilabutan pa si Lovely Pineda Ishii, tubong Davao, kapag inaalala ang nangyari noong Marso 11, 2011. Sariwa pa sa kanya ang alaala ng araw na iyon kung saan muntik nang mawala sa kanya ang bunsong anak na si Oubi. Halos kalalampas lamang ng sinasakyang school bus ng pitong-taong-gulang na anak nang gumuho ang dinaanang tulay.

Lovely Pineda Ishii

Malapit lamang sa nuclear plant sa Fukushima ang tinitirahan ni Lovely, hiwalay sa asawa, at may tatlong anak kaya’t nang sinabi ng mga awtoridad na kailangan nilang lumikas ng bahay ay agad itong nag-empake at pumunta sa evacuation center.

“Hindi na kami pinapayagang tanggalin ang aming masks dahil sa mataas na rin ang radiation count,” pahayag ni Lovely.

Ilang araw ng pagtigil sa evacuation center, sumabog ang Fukushima plant kaya’t kailangan nilang lumisan sa mas malayong lugar upang makaiwas sa panganib ng radiation. Napadpad ang mag-iina sa Tamura, 40 kilometro, ang layo mula sa planta at pagkatapos ay inilipat sila sa Aizuwakamatsu na mas ligtas na lugar.

Naawa si Lovely sa kanyang tatlong anak na sila Yudai, 12, Daichi, 10, at Oubi, dahil sa isang gymnasium sila nakatira kasama ang ilang daang katao.

“Naaalala ko noong panahon iyon, sa “taikukan” o gymnasium kami nakatira at hindi naging madali lalo na sa mga anak ko dahil halos isang komunidad ang kasama namin sa iisang bubong,” dagdag pa ni Lovely.

Makaraan ang isang taon, nagpasyang lumipat si Lovely sa Ichikawa, Chiba na sa tingin niya ay makakabuti sa kanyang mga anak. Mas ligtas umano dito at mas malayo sa pangamba kaya’t makapag-aaral ng mabuti ang kanyang mga anak ng walang takot.

Sa ngayon, inaatupag ni Lovely ang kanyang negosyo na Loyds International Marketing Kabushiki Kaisha na itinayo kamakailan lamang upang magbigay ng pangkalahatang serbisyo sa Filipino communities sa Japan.

Kwento ng pag-asa at pagbangong muli

Itou Charito Navalez at Bayanihan Kesennuma Flipino Community

Hindi na mawawala ang sakit at pait na idinulot ng trahedya kina Itou Charito Navalez at ng mga kasamahang Pilipino. Nakatira at nagtatrabaho si Charito kasama ang 70 Pilipina sa Kesennuma City, Miyagi Prefecture, kung saan 50% sa mga ito ay nagtatrabaho sa fish factory na malapit sa dagat.

Matapos ang trahedya, nawalan ng trabaho si Charito at mga kasama, na kasal sa mga Hapon, kaya’t umaasa lamang sila sa binibigay ng mga taong may magagandang kalooban sa kanila. Ang iba ay gusto nang umuwi ng Pilipinas ngunit sa huli ay pinili pa rin pumirme sa lugar dahil nagkaroon na sila ng pamilya rito.

Buti na lamang ay nakilala ni Charito at ng kanyang mga kasama ang ilang grupo ng simbahan at asosasyon ng mga Pilipino na tumulong sa kanila sa pinagdadaanang suliranin. Isa na rito ay ang Kesennuma Filipino Community na tumulong sa kanila na magkaroon ng trabaho.

Sa loob ng ilang buwan, binigyan sila ng grupo ng libreng pag-aaral at training para makakuha ng lisensiya bilang isang caregiver at bilang English teacher ng mga batan Hapon. Sa 34 Pilipina, isa si Charito sa nakapasa at nakakuha ng lisensiya bilang unang caregiver sa Miyagi at sa 10 English teachers, isa rin siya sa mga napili.

Hindi man kaagad maibalik ang lahat ng nawala, unti-unti siya at ang kanyang mga kasama na bumabangon at nagpupundar.

“Ang Panginoon ang lagi naming gabay sa pang araw-araw  naming buhay. Ang mga bagay na nawala ay lagging may nakahandang kapalit para sa atin mula sa Kanya. Kung kaya kailangang mahalin at pahalagahan ang mga biyayang ibinigay sa atin dahil maaari itong mag-iwan ng mapait na alaala at pagsisisi kapag ito’y nawala,” pagtatapos ni Charito.